Dizel Araçlarda Enjektör Sistemi Nasıl Çalışır?

Benzinli motorlar yakıtı bujiyle ateşler. Dizel motorlarda ise buji yoktur: hava silindirde çok yüksek oranda sıkıştırılarak ısınır, enjektörün püskürttüğü yakıt bu sıcak havayla karşılaşınca kendiliğinden yanar. Bu yüzden dizel motorda yakıtın ne zaman, ne kadar ve nasıl püskürtüldüğü her şeyi belirler. Bu işi yapan sisteme yakıt enjeksiyon sistemi denir. Günümüz dizel araçlarının neredeyse tamamında bu sistem common raildir.

Common rail sistemin parçaları

• Yakıt deposu ve besleme pompası: Yakıtı depodan çekip sisteme gönderir.
• Yakıt filtresi: Yakıttaki su ve partikülleri tutar. Enjektörlerin ilk savunma hattıdır.
• Yüksek basınç pompası: Yakıtı çok yüksek basınçlara sıkıştırır. Modern sistemlerde bu basınç 1.600 ile 2.500 bar ve üzerine çıkabilir.
• Rail (ortak hat): Basınçlı yakıtın biriktiği kalın borudur. Tüm enjektörler yakıtı bu ortak hattan alır. Sistemin adı da buradan gelir.
• Rail basınç sensörü ve basınç ayar valfleri: Hattaki basıncı sürekli ölçer ve istenen değerde tutar.
• Motor kontrol ünitesi (ECU): Gaz pedalı, devir, sıcaklık, hava miktarı gibi onlarca sensörden gelen bilgiye göre her enjektörün ne zaman ve ne kadar açılacağını hesaplar.
• Enjektörler: ECU'dan gelen elektrik sinyaliyle açılıp kapanarak yakıtı yanma odasına püskürtür.

Yakıtın yolculuğu adım adım

1. Besleme pompası yakıtı depodan çeker, yakıt filtreden geçerek temizlenir.
2. Yüksek basınç pompası yakıtı sıkıştırıp rail'e gönderir.
3. ECU, sensör verilerine göre rail basıncını ve püskürtme zamanlamasını belirler.
4. Doğru anda enjektöre elektrik sinyali gider, enjektör açılır ve yakıt çok ince bir sis hâlinde silindire püskürtülür.
5. Enjektörün kullanmadığı yakıt geri dönüş hattından depoya döner. Bu miktar, enjektörün sağlığı hakkında önemli bir göstergedir.

Neden bu kadar yüksek basınç?

Basınç yükseldikçe yakıt daha küçük damlacıklara ayrılır ve hava ile daha iyi karışır. Bu da daha verimli yanma, daha düşük yakıt tüketimi, daha az duman ve daha sessiz bir motor demektir. Bunun bedeli, sistemin çok hassas olmasıdır. Enjektör içindeki boşluklar mikron seviyesindedir. Yakıttaki küçük bir kir ya da su bile bu parçalara zarar verebilir.

Çoklu püskürtme: tek seferde değil, birkaç parçada

Common rail sistemin en büyük avantajı, bir yanma çevriminde yakıtı birkaç parça hâlinde püskürtebilmesidir:

• Ön püskürtme: Az miktarda yakıt verilerek yanma yumuşak başlatılır. Dizelin klasik "takırtısı" azalır.
• Ana püskürtme: Motorun gücünü üreten asıl yakıt miktarıdır.
• Son püskürtme: Emisyonu azaltmak ve DPF (partikül filtresi) rejenerasyonuna yardımcı olmak için kullanılır.

Solenoid ve piezo enjektör farkı

Solenoid enjektörler bir elektromıknatıs yardımıyla açılır ve en yaygın tiptir. Piezo enjektörler ise elektrik uygulandığında boyu değişen özel kristal katmanlar kullanır. Çok daha hızlı açılıp kapanabildikleri için bir çevrimde daha fazla ve daha hassas püskürtme yapabilirler. Piezo enjektörler daha hassastır ve onarımları uzmanlık ister.

Eski nesil sistemler

Common rail'den önce dizel motorlarda mekanik (rotatif ya da sıralı) pompalar ve pompa-enjektör (PD) sistemleri kullanılıyordu. Bu sistemlerde basıncı her enjektör ya da pompa kendisi oluşturuyordu. Hâlâ yollarda çok sayıda bu tip araç var ve atölyemizde bu sistemlerin de bakım ve onarımını yapıyoruz.

Sistemin sağlıklı kalması için

Common rail sistem, doğru bakım yapıldığında uzun yıllar sorunsuz çalışır. Kaliteli yakıt kullanmak, yakıt filtresini zamanında değiştirmek ve belirtileri göz ardı etmemek en önemli adımlardır. Arızanın ilk işaretlerini enjektör arızası belirtileri yazımızda bulabilirsiniz. Enjektör testi ve onarımı için Merzifon enjektör tamiri sayfamıza göz atabilirsiniz.